PCOS Artık PMOS. İsim Değişti, Peki Ne Anlama Geliyor?

Yıllarca "polikistik over sendromu" adıyla bilinen ve dünya genelinde yaklaşık 170 milyon kadını etkileyen bu hormonal bozukluğun artık yeni bir adı var: Poliendokrin Metabolik Over Sendromu, kısaca PMOS.²

Değişiklik Mayıs 2026'da Prag'daki Avrupa Endokrinoloji Kongresi'nde duyuruldu ve aynı gün The Lancet'te yayımlandı.¹ Peki ad neden değişti, tanıda ne değişmedi ve beslenme bu tablonun neresinde duruyor?

PCOS neden PMOS oldu?

Çünkü eski ad hastalığı yanlış anlatıyordu. Değişiklik bir gecede olmadı: Birleşik Krallık merkezli Verity yardım kuruluşu, Monash Üniversitesi ve Androjen Fazlalığı ve PCOS Derneği'nin öncülüğünde 14 yıl süren bir çalışmanın ürünü. 56 uluslararası hasta ve meslek kuruluşunun katıldığı süreçte binlerce hastanın ve sağlık çalışanının görüşü alındı.^1,2

Sorun "polikistik" yani "çok kistli" kelimesindeydi. Pek çok kadın, hatta bazı sağlık çalışanları yumurtalıklarda patlayabilecek büyük kistler oluştuğunu düşünüyordu. Oysa ultrasonda görülen yapıların büyük çoğunluğu, gelişimini tamamlayamamış küçük yumurta folikülleri.

Bu yanlış algının bedeli ağırdı. Kilo sorunu, metabolik bozukluk, ruh sağlığı ya da cilt yakınması yaşayan kadınlar "kist yoksa PCOS da yok" düşüncesiyle gözden kaçabiliyordu.

Yeni ad hastalığı daha doğru tarif ediyor:

• Poliendokrin: birden fazla hormon sistemini etkiler.
• Metabolik: insülin ve şeker metabolizmasını doğrudan etkiler.
• Over sendromu: yumurtalıkları da içeren, ama onlarla sınırlı kalmayan bir tablodur.

Yeni ada geçiş için üç yıllık bir süre öngörülüyor; adın 2028'de güncellenecek uluslararası kılavuza tamamen yerleşmesi planlanıyor (Mayıs 2026 itibarıyla).²

PMOS'un belirtileri nelerdir?

Ad değişti, belirtiler aynı kaldı. Tanıda 2023 tarihli uluslararası kılavuzun da benimsediği Rotterdam ölçütleri kullanılıyor ve şu üç bulgudan en az ikisi aranıyor:³

• Düzensiz ya da hiç olmayan adet (yumurtlama bozukluğu)
• Androjen fazlalığı: yüzde ve vücutta aşırı kıllanma (hirsutizm), akne, saç dökülmesi ya da kan testinde yüksek erkeklik hormonu
• Ultrasonda polikistik over görünümü, yani çok sayıda küçük folikül

Benzer tabloya yol açan başka hastalıklar da tanı öncesinde dışlanır. Bu ölçütlerin dışında PMOS'lu kadınlarda sık görülen başka durumlar da var: insülin direnci, özellikle karın bölgesinde kilo almaya yatkınlık, kilo vermekte zorlanma, kaygı, depresyon ve beden algısıyla ilgili sıkıntılar. "Az yiyorum ama kilo veremiyorum" diyen danışanlarımın bu yakınması çoğu zaman haksız değil.

PMOS ile insülin direnci arasında nasıl bir bağ var?

Sıkı bir bağ var. PMOS'lu kadınların büyük çoğunluğunda insülin direnci görülür; yani vücut ürettiği insülini verimli kullanamaz.³ Pankreas bunu daha fazla insülin üreterek telafi etmeye çalışır. Yüksek insülin hem yumurtalıklarda androjen (erkeklik hormonu) üretimini artırır hem de kilo almayı kolaylaştırır. Açlık kan şekeri ve insülin değerlerinizle HOMA-IR indeksinizi hesaplayabilir, sonucu hekiminizle birlikte değerlendirebilirsiniz.

Yeni addaki "metabolik" vurgusunun en önemli katkısı burada. PMOS tanısı konduğunda insülin direnci, kolesterol değerleri, karaciğer yağlanması ve kalp-damar riski gibi metabolik konuların da rutin olarak değerlendirilmesi bekleniyor.¹

PMOS'ta beslenme neden bu kadar önemli?

Çünkü tedavinin ilk basamağı yaşam tarzı ve onun merkezinde beslenme var. 2023 tarihli uluslararası kanıta dayalı kılavuz, beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliğini içeren yaşam tarzı yönetimini PMOS'lu bütün kadınlar için öneriyor.³ Fazla kilo varsa vücut ağırlığının yalnızca %5-10'unun kaybı bile üreme, metabolik ve psikolojik belirtilerde anlamlı iyileşme sağlayabiliyor.

Beslenmede dikkat ettiğim ilkeleri aşağıda topladım.

Glisemik indeksi düşük besinleri seçin

Şeker ve rafine karbonhidratlar insülini hızla yükseltir. Tam tahıllar, baklagiller, sebzeler ve lifli besinler kan şekerini daha dengeli tutar.

Anti-inflamatuar bir beslenme modeli benimseyin

PMOS'ta düşük dereceli, süregen bir inflamasyon görülür. Zeytinyağı, yağlı balık, ceviz, keten tohumu ve renkli sebze ile meyveler bu inflamasyonu azaltmaya yardımcı olabilir.

Her öğünde protein olsun

Yeterli protein, kan şekerindeki dalgalanmayı azaltır ve tokluk hissini uzatır. Yumurta, baklagiller, tavuk, balık ve yoğurt iyi kaynaklardır.

Öğün atlamayın

Kahvaltıyı ya da başka bir öğünü atlamak kan şekeri dengesini bozabilir ve günün ilerleyen saatlerinde fazla yemeye zemin hazırlayabilir. Düzenli öğünler bu dalgalanmayı sınırlar.

Şekeri ve işlenmiş gıdaları sınırlayın

Paketli ürünler, hazır meyve suları ve fast food insülin direncini besleyen başlıca gıdalardır.

Kilo kaybını hıza değil sürdürülebilirliğe bağlayın

Sert kısıtlamalarla verilen kilo çabuk geri gelir. Sürdürülebilir beslenme değişiklikleriyle hedeflenen %5-10'luk kayıp, kalıcı sonuç için daha gerçekçi bir yoldur. Bu süreci kilo yönetimi programımda adım adım planlıyoruz.

Kist yoksa PMOS da yok mu?

Hayır. Tanı için yumurtalıklarda kist ya da polikistik görünüm aranması zaten zorunlu değildi; Rotterdam ölçütlerine göre üç bulgudan ikisi yeterli. Düzensiz adet ve androjen fazlalığı olan bir kadın, ultrasonu normal olsa bile tanı alabiliyordu.³

Değişen, adın bu gerçeği artık açıkça yansıtması. Kist kelimesi addan çıkınca, yıllarca "her şey normal görünüyor" denip belirtileri sürdüğü halde tanı alamayan kadınların fark edilmesi kolaylaşacak.

Bir diyetisyen olarak PMOS'a nasıl bakıyorum?

Kliniğimde PMOS tanılı pek çok danışanımla çalışıyorum. Yakınmaları birbirine çok benziyor: "Çok az yiyorum ama kilo veremiyorum." "Sürekli yorgunum." "Aknem bir türlü geçmiyor."

Bu yakınmalar çoğu zaman insülin direnci ve hormonal dengesizlikle ilişkili. Doğru beslenme desteğiyle tablo değişebiliyor.

PMOS'ta standart bir diyet listesi işe yaramaz. Her kadının metabolizması, hormon değerleri, stres düzeyi ve gündelik hayatı farklıdır. O yüzden planı tahlillerinize, varsa kullandığınız ilaçlara ve yaşam düzeninize göre birlikte kuruyoruz; hekiminizin tedavisinin üzerine, onunla uyumlu biçimde. Bu yaklaşımı hastalığa özel tıbbi beslenme sayfasında ayrıntılı anlatıyorum.