HOMA-IR Hesaplama

HOMA-IR nedir?

HOMA-IR, açlık kan şekeri ve açlık insülini değerlerinden insülin direncini tahmin eden bir indekstir. 1985'te Matthews ve arkadaşlarının geliştirdiği modele dayanır.

İnsülin direncinde hücreler insüline daha zayıf yanıt verir ve pankreas kan şekerini dengede tutmak için daha fazla insülin salgılar. HOMA-IR bu fazlalığı tek bir sayıyla gösterir.

HOMA-IR nasıl hesaplanır?

HOMA-IR = açlık kan şekeri (mg/dL) × açlık insülini (µIU/mL) ÷ 405
Kan şekeri mmol/L ise bölen 22,5 olur.

Örnek: açlık kan şekeri 95 mg/dL, açlık insülini 12 µIU/mL olan biri için HOMA-IR = 95 × 12 ÷ 405 = 2,81.

HOMA-IR kaç olmalı?

Herkes için geçerli tek bir eşik yok. Eşik; yaşa, cinsiyete, etnik kökene ve laboratuvarın insülin ölçüm yöntemine göre değişir. Klinik pratikte 2,5 civarındaki değerler sık kullanılan bir sınırdır, bazı çalışmalar farklı eşikler bildirir.

Sonucunuzu laboratuvarınızın referans aralığıyla ve hekiminizin değerlendirmesiyle birlikte okumanız gerekir. HOMA-IR tek başına tanı koydurmaz.

Eşiklerin neden değiştiğini bir örnek iyi gösterir: İspanya'da 2.459 yetişkinle yapılan bir çalışmada eşik, belirleme yöntemine göre 1,85 ile 3,46 arasında çıktı.

Açlık kan şekerim de yüksekse ne anlama gelir?

Amerikan Diyabet Derneği (ADA) ölçütlerine göre 100-125 mg/dL arasındaki açlık kan şekeri bozulmuş açlık glukozu (prediyabet) olarak tanımlanır. 126 mg/dL ve üzerindeki değer tekrar eden ölçümde doğrulanırsa diyabet tanısında kullanılır. Bu durumda HOMA-IR sonucundan bağımsız olarak hekiminize başvurun.

İnsülin tedavisi alıyorsanız ölçülen insülin değeri dışarıdan verilen insülini de yansıtabilir; sonucu hekiminizle yorumlayın.

Beslenme insülin direncini nasıl etkiler?

Kilo fazlası, özellikle bel çevresindeki yağ, hareketsizlik ve düzensiz uyku insülin duyarlılığını düşürür. Lifli besinlerden zengin, şekerli içecekleri ve rafine karbonhidratları sınırlayan bir beslenme düzeni ile düzenli fiziksel aktivite insülin duyarlılığını artırır.

Konuyu insülin direnci yazımda ayrıntılı anlattım.

Sık sorulan sorular

HOMA-IR testi için ne kadar aç kalmalıyım? 8-12 saatlik gece açlığından sonra, sabah verilen kan örneği gerekir. Bu sürede su içebilirsiniz. Açlık kan şekeri ve açlık insülini aynı örnekten ölçülmelidir; farklı günlerin değerleriyle yapılan hesap yanıltır.

HOMA-IR yüksekliği nasıl düşer? Kilo fazlası varsa vücut ağırlığının %5-10'u kadar kayıp bile insülin duyarlılığını belirgin şekilde artırır. Diyabet Önleme Programı'nda yaklaşık %7 kilo kaybı ve haftada 150 dakika hareket, diyabete geçiş riskini %58 azalttı. Lifli besinler, rafine karbonhidrat ve şekerli içeceklerin azaltılması ve düzenli uyku da etkilidir. Ayrıntıları insülin direnci yazımda anlattım.

İlaç kullanıyorsam sonuç değişir mi? Evet. Metformin, insülin ya da kortizon gibi kan şekerini ve insülin duyarlılığını etkileyen ilaçlar sonucu değiştirir. Sonucunuzu hekiminizle yorumlayın; ilacınızı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin.

HOMA-IR'ım normal ama kilo veremiyorum, neden? HOMA-IR tek bir göstergedir. Tiroit işlevleri, uyku, stres, kullanılan ilaçlar ve günlük enerji dengesi de kiloyu etkiler. Tiroit tarafını tiroit ve beslenme yazımda anlattım.

Kaynaklar

1. Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, Naylor BA, Treacher DF, Turner RC. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412-419. doi.org/10.1007/BF00280883
2. Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487-1495. doi.org/10.2337/diacare.27.6.1487
3. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes 2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S27-S49. doi.org/10.2337/dc26-S002
4. Gayoso-Diz P, Otero-González A, Rodriguez-Alvarez MX, et al. Insulin resistance (HOMA-IR) cut-off values and the metabolic syndrome in a general adult population: effect of gender and age: EPIRCE cross-sectional study. BMC Endocr Disord. 2013;13:47. doi.org/10.1186/1472-6823-13-47
5. Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393-403. doi.org/10.1056/NEJMoa012512

Son gözden geçirme: 3 Ekim 2026, Uzm. Dyt. Yaren Özkök